Çocuğunuz yalnız oynamayı seviyor mu? Yoksa başkalarıyla etkileşimde bulunmaktan hoşlanıyorlar mı?
Cevap, kişilik tipiyle olduğu kadar yaşla da ilgilidir.
Etkili fikirlerden biri, çocukların olgunlaştıkça oyun aşamalarından geçmeleridir. Teori ilk olarak Amerikalı araştırmacı Mildred Parten tarafından önerildi.
Oyunun altı aşaması nedir?
Boş oyun – Bu ilk aşama aslında hiç oyun değil. Çocuk sadece durur ve gözlemler.
Yalnız oyun – Yeni yürümeye başlayan çocuklarda yaygındır. Çoğu zaman onları, başkalarının ne yaptığıyla ilgilenmeden, yalnız başına oynarken göreceksiniz.
Seyirci oyunu – Çocuğunuz katılmadan başkalarının oyununu izler. Oyunu tartışabilirler ama katılmazlar.
Paralel oyun – Bu, başkalarıyla birlikte, aynı aktiviteden keyif alarak ancak etkileşimde bulunmadan oynamaktır. Bloklarla inşa eden ama iletişim kuramayan iki çocuğu düşünün.
İlişkisel oyun: Çocuklar birbirleriyle oyunları hakkında konuşmaya başlarlar. Heyecanlarını paylaşıyorlar ama resmi bir yapı yok.
İşbirliğine dayalı oyun – Bu en yüksek aşamada çocuklar oyunlarını organize ederler. Oyunların kuralları vardır ve her çocuğun bir rolü vardır.
Parten'in oyun aşamalarının eleştirisi
Aşırı-basitlik. Parten'in teorisine yöneltilen ana eleştirilerden biri, onun görünürdeki basitliğidir. Pek çok araştırmacının iddia ettiği gibi oyun karmaşık ve çok yönlü bir aktivitedir. Bunu farklı aşamalara sınıflandırdığımızda, farklı oyun türleri arasındaki incelikleri ve örtüşmeleri gözden kaçırabiliriz.
Statik aşamalar. Çocuklar aşamalar boyunca doğrusal bir şekilde ilerlemiyor gibi görünüyor. Bir gün izleyici, ertesi gün katılımcı olabilirler. Bunun büyük bir kısmı oyun arkadaşlarının aşinalığıyla ilgilidir. Bir çocuk, tek bir oyun oturumunda bile farklı oyun türleri arasında ileri geri hareket edebilir.
Bireysel farklılıkların göz ardı edilmesi. Her çocuk benzersizdir. Bazı çocuklar büyüdükçe tek başına oynamayı tercih edebilirler; bunun nedeni herhangi bir gelişim geriliği değil, sadece kişilikleridir. Parten'in evreleri bu bireysel farklılıkları istemeden patolojik hale getirebilir.
Yapılandırmacılık teorisinin önceki aşamalara ne kadar iyi uyduğunu görebiliyor musunuz? Çocuklar tek başlarına oynarlar ve kendi keşiflerini yaparlar. Daha yüksek seviyeler ise sosyo-yapılandırmacıdır. Çocuklar birlikte oynayarak ve birbirlerinden öğrenirler.
Son söz
Parten'in oyun aşamaları çocuk oyunlarının evrimini anlamak için yararlı bir çerçeve sunarken, bunlara eleştirel bir mercekle yaklaşmak çok önemli. Teorinin sınırlamalarını kabul etmek, çocuğunuzun oyun yoluyla kendi dünyası ile nasıl etkileşim kurduğuna dair daha incelikli bir anlayışa olanak sağlar.
Çocuğunuz genellikle ne tür oyunlar oynuyor? Tanıdık bir topluluktayken daha yüksek bir aşamada oynuyor mu? Onu hazır olduğundan 'daha yüksek' bir seviyede oynamaya zorlayamazsınız, ancak yanına oturarak ona yeni bir şeyler denemesi için gereken güveni verebilirsiniz.
